Kết cấu nhà gỗ xưa với hệ vì kèo, cột, xà, rường không chỉ nâng đỡ công trình, mà còn thể hiện trình độ mộc truyền thống và tư duy kiến trúc đặc trưng của người Việt. Mỗi cấu kiện đều được tính toán tỉ lệ, liên kết chặt chẽ bằng mộng gỗ tạo nên bộ khung vững chắc, linh hoạt trước thời tiết và thời gian. Chúng ta cùng tìm hiểu kết cấu nhà gỗ có gì đặc biệt trong bài viết sau.
Nhà gỗ gõ đỏ 3 gian kết hợp nhà ngang mái Nhật
>> Xem thêm: Top 6+ mẫu nhà thờ từ đường ĐẸP được nhiều gia chủ ưa chuộng
Giới thiệu chung về kết cấu nhà gỗ xưa
Nhà gỗ xưa là hệ thống kết cấu truyền thống trong kiến trúc dân gian, hình thành và phát triển qua nhiều thế kỷ. Về cơ bản nhà gỗ sử dụng kết cấu khung chịu lực bằng gỗ làm chủ đạo. Toàn bộ tải trọng của mái và công trình được truyền xuống nền thông qua hệ thống cột, kèo, xà và bẩy, hạn chế tối đa việc dùng tường xây chịu lực. Các cấu kiện gỗ liên kết với nhau chủ yếu bằng mộng âm và dương giúp công trình có độ bền cao và khả năng co giãn linh hoạt theo thời tiết.
Đặc trưng nổi bật của kết cấu nhà gỗ xưa là tính đối xứng, thể hiện qua các dạng nhà phổ biến như: nhà 3 gian, 5 gian, nhà rường, nhà kẻ truyền. Mỗi gian, mỗi hàng cột đều được tính toán theo thước mộc và quy ước truyền thống, đảm bảo sự cân đối, hài hòa cả về kỹ thuật lẫn phong thủy. Nhà gỗ còn phản ánh trình độ kỹ thuật mộc tinh xảo và chứa đựng giá trị văn hóa tâm linh sâu sắc.
Các bộ phận chính trong kết cấu nhà gỗ xưa
Các bộ phận chính trong kết cấu nhà gỗ xưa được tổ chức theo hệ khung chịu lực, liên kết chặt chẽ bằng mộng gỗ, không dùng hoặc rất ít dùng kim loại. Xin mời quý vị cùng tìm hiểu cụ thể dưới đây:
Hệ cột
Hệ cột là bộ phận chịu lực chủ đạo, có nhiệm vụ nâng đỡ toàn bộ khung và mái nhà. Cột thường làm từ các loại gỗ tốt như: gỗ lim, gỗ gõ đỏ, gỗ căm xe Lào… có tiết diện tròn hoặc vuông, đặt trên chân tảng đá chống ẩm, hạn chế mối mọt và tăng tuổi thọ công trình. Hệ cột trong kết cấu nhà gỗ truyền thống gồm 4 loại cột chính sau:
- Cột cái: Là cột lớn nhất được đặt ở hàng giữa nhà, giữ vai trò chịu lực chính cho toàn bộ kết cấu mái và khung nhà.
- Cột con (cột quân): Nhỏ hơn cột cái, bố trí ở hai bên cột cái có nhiệm vụ chia tải trọng và liên kết hệ xà, kẻ và rường giúp kết cấu cân đối và ổn định.
- Cột hiên: Nằm phía trước nhà đỡ phần mái hiên, tạo không gian đệm che nắng mưa và tăng chiều sâu thẩm mỹ cho mặt tiền.
- Cột hậu: Bố trí phía sau nhà chịu lực cho phần mái hậu, góp phần hoàn chỉnh khung kết cấu và giữ sự cân bằng trước và sau của ngôi nhà.
Hệ xà
Hệ xà trong kết cấu nhà gỗ xưa gồm các xà ngang, xà dọc liên kết các cột lại với nhau, tạo thành bộ khung không gian vững chắc. Xà có nhiệm vụ truyền và phân bổ tải trọng từ mái xuống hệ cột, đồng thời giữ cho kết cấu nhà ổn định, hạn chế xô lệch. Quý vị có thể tìm hiểu chi tiết hơn về hệ xà dưới đây:
- Xà cái: Là thanh xà lớn nhất đặt trên đầu cột cái, chạy dọc theo chiều ngang nhà, giữ vai trò chịu lực chính và liên kết hệ cột trung tâm.
- Xà con (xà quân): Có kích thước nhỏ hơn xà cái đặt trên cột con, giúp phân tán tải trọng mái và tăng độ vững chắc cho khung nhà.
Xà nách: Nằm giữa cột cái và cột con, có tác dụng đỡ kẻ, rường, đồng thời tạo sự liên kết chặt chẽ giữa các bộ phận kết cấu.
Xà hiên: Bố trí phía trước nhà, đặt trên cột hiên, đỡ phần mái hiên và góp phần tạo chiều sâu không gian kiến trúc.
Vì kèo
Vì kèo là hệ kết cấu chịu lực mái, thường được tổ hợp từ nhiều thanh gỗ liên kết theo dạng tam giác. Kết cấu nhà gỗ xưa có nhiệm vụ nâng đỡ mái ngói, chống võng và phân tán lực đều xuống hệ xà và cột. Tùy vùng miền và quy mô, vì kèo có thể có nhiều biến thể khác nhau, vừa đảm bảo kỹ thuật vừa tạo nên hình dáng mái đặc trưng cho nhà gỗ truyền thống.
Rường, kẻ, bẩy
Rường, kẻ, bẩy là nhóm cấu kiện phụ trợ nhưng không thể thiếu, góp phần tăng cường khả năng chịu lực và tạo điểm nhấn kiến trúc nhà gỗ:
- Rường: Các thanh gỗ nằm ngang, liên kết các bộ phận khung mái, giúp gia cố và ổn định toàn bộ kết cấu.
- Kẻ: Chạy theo chiều ngang ngôi nhà, gồm các loại kẻ như: kẻ lợn, kẻ ngồi, kẻ kiên…
- Bẩy: Chống đỡ phần mái nhô ra ngoài, giúp giảm tải cho vì kèo chín. Bẩy nhà gỗ xưa được chạm khắc tinh xảo và mang giá trị nghệ thuật cao.
Kỹ thuật liên kết mộng gỗ truyền thống
Kỹ thuật liên kết mộng gỗ là đặc trưng nổi bật trong kết cấu nhà gỗ truyền thống. Người thợ xưa chủ yếu dùng các khớp mộng để ghép nối các cấu kiện gỗ, tạo nên hệ khung vừa chắc chắn vừa linh hoạt.
- Chủ yếu dùng mộng âm và dương: Mộng âm là phần lõm được khoét trên một cấu kiện gỗ, còn mộng dương là phần lồi tương ứng trên cấu kiện còn lại. Khi lắp dựng, mộng dương được đưa khít vào mộng âm tạo liên kết chặt chẽ.
- Ưu điểm: chắc chắn, bền bỉ, thích nghi với thời tiết: Liên kết mộng gỗ cho phép các cấu kiện co giãn tự nhiên và thích nghi tốt với thời tiết. Khi đó nhà gỗ ít bị nứt vỡ, cong vênh hay phá hủy kết cấu theo thời gian.
- Thể hiện trình độ tay nghề của thợ mộc xưa: Kỹ thuật liên kết mộng đòi hỏi người thợ phải tính toán chuẩn xác kích thước, lực chịu tải và hướng liên kết của từng cấu kiện. Điều đó minh chứng cho trình độ tay nghề, kinh nghiệm và tư duy kết cấu tinh tế của thợ mộc truyền thống.
Với những chia sẻ ở trên sẽ giúp quý gia chủ nắm rõ được kết cầu nhà gỗ xưa và có sự lựa chọn phù hợp khi làm nhà gỗ truyền thống. Mọi thắc mắc cần được tư vấn thiết kế thi công nhà kẻ truyền, hãy liên hệ Nhà Gỗ Phúc Lộc qua số hotline 0973 812 666 để được giải đáp tận tình nhất.
Thông tin về nhà gỗ Phúc Lộc
Số điện thoại: 0973812666
Nhận tư vấn thiết kế: Th.s kiến trúc sư Nguyễn Huy Khiêm
Xưởng sản xuất: xã Hạ Bằng, Tp Hà Nội (dưới chân núi chùa Tây Phương)
>Tham khảo thêm video về nhà gỗ truyền thống Bắc Bộ
>Tham khảo thông tin về nội thất nhà thờ